29 C
Sarajevo

Otomansko Sarajevo

Baščaršija

Osmansko doba počinje samim osnivanjem grada 1461. godine od strane prvog bosnaskog namjesnika Isa-beg Ishakovića koji je prvi počeo s planskom gradnjom. Izgradio je Carevu džamiju, potom tekiju, prenoćište, te upravno sjedište i dvor za stanovanje koje naziva Saraj, po čemu je Sarajevo i dobilo ime. Na Baščaršiji gradi han Kolobaru, današnjim riječnikom hotel, oko kojeg se otvara mnoštvo dućana, što je u to doba činilo privrednu osnovu razvoja grada.

U 16. vijeku, uzvodno od sela Brodac, gdje je i nastalo Sarajevo, izgrađena je Kozija ćuprija do koje od današnjeg lokaliteta Benbaše laganom šetnjom uz rijeku ulicom Dariva možete doći za oko pola sata.

Svoj pečat na ovaj period zauvijek je stavio i Gazi Husrev beg, trostruki bosanski namjesnik i graditelj. On je na desnoj obali Miljacke, vlastitim novcem, 1530. godine izgradio najmonumentalniji objekat oslamsko-islamskog graditeljstva i najveći sakralni objekat islamske arhitekture u ovom dijelu svijeta, Gazi Husrev-begovu džamiju. Begova džamija, zajedno sa mektebom, abdesthanom, dva oktogonalna turbeta – mauzoleja, haremom i zgradom muvekithane središnji je i najveći kompleks čaršije i značajno je uticao na sve graditeljske aktivnosti u gradu. To je ujedno i prva džamija na svijetu koja je dobila električnu rasvjetu. Uz džamiju je izgrađena i Sahat kula visoka oko 30 m. Po ugledu na carigradske medrese, nasuprot džamiji, 1537. godine Gazi Husrev beg je dao izgraditi i medresu s bibliotekom.

Inače, tokom 15. i 16. vijeka u Sarajevu je izgrađeno preko 100 džamija od kojih se pored Begove posebno ističu Alipašina i džamija Ferhadija. Sve sarajevske džamije su osim sakralne imale i kulturno-prosvjetnu ulogu u životu zajednice i predstavljale su centre stambenih lokacija oko kojih se nalazilo 5-6 ulica.

Sarajevo je u to doba, kao i mnogi gradovi na Levantu, bilo podijeljeno na čaršiju – trgovački dio i od čaršije udaljene mirne stambene zone – mahale. Mahale su se gradile po okolnim padinama, od centra prema periferiji. U mahali se stanuje, u čaršiji posluje. Trgovačko središte grada je Baščaršija. Tu je smješteno oko 1000 dućana. Ulice u čaršiji nosile su imena zanata: Kazazi, Kujundžiluk, Kazandžiluk, Halači, Telali, Kovači, Sarači, Bazerdžani i Aščiluk, dok su ulice stambenih dijelova grada imale nazive Behar, Cvijetna, Karanfil mahala, Pod trešnjom, Višnjik, Podhrastovi, Sedam šuma.

Ukoliko želite da na pravi način doživite Baščaršiju ne biste smjeli propustiti šetnju ulicom Bravadžiluk. U okviru Kovačke (Hadadan) čaršije, koja je formirana u 16. vijeku, vremenom su se pojedini majstori specijalizirali za izradu brava i katanaca, pa je ova ulica tako i dobila ime. Međutim, danas Bravadžiluk predstavlja gastronomski raj na Baščaršiji, jer se upravo u ovoj ulici nalaze neke od najčuvenijih sarajevskih ćevabdžinica, buregdžinica i aščinica.

Sarajevo je poznato i po velikom broju javnih česmi, šadrvana i sebilja što su grad snabdijevale vodom i činile ga ljepšim. Sarajevo je imalo vodovod već sredinom 15. vijeka čime se, u to doba, nije moglo pohvaliti puno evropskih gradova.

Tradicija gradnje dobrotvornih gradskih fontana – sebilja u islamskoj tradiciji stara je 13. vijekova. Današnji baščaršijski Sebilj je jedini objekat takve vrste, iako u zapisima čuvenog hroničara Sarajeva, Mula Mustafe Bašeskije možemo pročitati da je svojevremeno bilo i preko 100 javnih ćesmi I sebilja.

U neposrednoj blizini Begove džamije nalazi se i Stara pravoslavna crkva. Iako nije utvrđeno kad je tačno podignuta zna se da je ona jedan od najstarijih sakralnih spomenika Sarajeva.

U Sarajevo su se sredinom 16. vijeka doselili i Jevreji prognani iz Španije koji su utočište našli jedino u Osmanskom carstvu. Jevreji su se naselili 200 m ispod Stare pravoslavne crkve, u Velikoj avliji, gdje je za njih beglerbeg Sijaruš-paša 1581. godine svojim novcem sagradio han. U Velikoj avliji je izgrađen i Veliki hram – prva jevrejska bogomolja ili kortidžo, kako su na svom jeziku zvali ovaj kompleks. Danas se u u Velikoj avliji Laure Papo Bahorete, u najstarijoj sinagogi u BiH nalazi Muzej Jevreja BiH, a u Velikom hramu galerija Novi hram.

Početkom 17. vijeka stanovništvo Sarajeva je gotovo potpuno muslimansko. Ali to nije uvijek bilo tako, niti će biti. Ovdje gdje se dijele istočno i zapadno Rimsko carstvo rimljani nikada nisu uspjeli romanizirati starosjedioce Ilire. Slaveni su između 5. i 11. vijeka uspjeli nametnuti svoj jezik i kulturu. U periodu od 11. do 15. vijeka stvorena je multireligiozna država koju danas pamtimo po tome što nikada nije pripadala nikome do samoj sebi. Tom samosvojnom bosanskom narodu se i moglo desiti da se u sred Čaršije u prečniku od samo 200 m izgradi i džamija, katolička i pravoslavna crkva i sinagoga i da  pišu zapise i knjige na svom jeziku, i latinicom i ćirilicom, i bosančicom i arapskim pismom, te da  sačuvaju i jednu od najstarijih jevrejskih knjiga – Hagada.

Ostaće i zapisano kako se u oktobru 1819. godine u Sarajevu oko 3000 muslimana pobunilo protiv bosanskog namjesnika Mehmed Ruždi-paše, oslobodivši silom nekoliko nepravedno uhapšenih sarajevskih jevreja. Taj dan, 4. Marcheshvan (avgust) jevreji su dugo poslje slavili kao dan oslobođenja svojih uglednih ljudi.

Alifakovac

Prvi veliki most nakon Bentbaše je Šeher-Ćehajina ćuprija ili Šeherija. Sagradio ga je 1620. godine tadašnji gradonačelnik Sarajeva, Husein Hodžić, sa željom da ga po mostu pamte.

Iznad Šeher-Ćehajine ćuprije nalazi se Alifakovac, danas možda najočuvaniji dio starog načina gradnje stambenih zgrada u Sarajevu, sa strmim sokacima u kojima se kuće nižu tako da svaka ima širok vidik i ni jedna ne zaklanja drugu. Na gradnju se pazilo jer Sarajevo je bilo čuveno po komšijskoj pažnji i čaršijskoj solidarnosti. Anegdota o prodaji kuće uglednog sarajlije Avdage Trampe najbolje opisuje komšijske odnose u Sarajevu. Avdaga je prodavao kuću pa je zacijenio 300 dukata. Kupac se iznenadio, ali mu Avdaga objasni da sama kuća vrijedi 100 dukata, 100 komšija s lijeve i 100 komšija s desne strane.

Alifakovac je poznat i po groblju na kojem su se pet vijekova sahranjivale znamenite sarajlije, ali i oni koji su došli iz daleka, a smrt ih dočekala u Sarajevu. Iznenađen ljepotom pogleda koja se pruža s tog mjesta, poznati francuski arhitekta Korbizje (fr. Le Corbusier) izjavio je da je od svih grobalja koje je vidio najljepše na Alifakovcu.

Od Baščaršije ulicom i naseljem Kovači dolazimo do dvije kapi kule Širokac i Ploča koje su danas sastavni dio Muzeja “Alija Izetbegović”. Tu počinje Vratnik. Utvrđeni zidovi i kapije oko grada – po Vratniku, sagrađene su nakon što je 1697. godine Eugen Savojski spalio grad. Od starog Vratničkog grada ostale su kule, bedem i kapije da svjedoče o davno prohujalim vremenima.

U blizini kule Ploče, u Saburinoj ulici, nalazi se Saburina kuća, jedna od rijetkih sačuvanih primjera stambene arhitekture iz osmanskog perioda u Sarajevu. U kući Sabura, ugledne sarajevske porodice kazandžija i trgovaca, po kojima je nazvana i ulica u kojima se kuća nalazi, sačuvan je originalni enterijer s tradicionalnim namještajem ručne izrade, te replike tradicionalnih nošnji bega i begovice, čiji se originali nalaze u Brusa bezistanu.

Nekada je naspram Careve džamije bila Isa-begova ćuprija. Tu drvenu ćupriju je drugi poznati sarajlija, Husref-beg zamijenio kamenim mostom s četiri luka, koji je odolijevao vremenu sve do 1896. godine. Naredne godine, pomjeren 30 m uzvodno, igrađen je Carev most, prvi armirano-betonski most u Sarajevu.

Naredni most, Latinska ćuprija, simbolizira liniju spajanja kultura preko 200 godina. Ime je dobila po Latinluku, mahali s desne strane, gdje je nekad bila kolonija dubrovačkih trgovaca i poslovnih agenata trgovačkih kuća.

U ovom kvartu nalazi se Despića kuća koja ne samo da predstavlja kulturu stanovanja imućne, pravoslavne porodice iz 17. vijeka, već se može smatrati pretečom savremenog pozorišta s obzirom da su se u njoj odigravale prve pozorišne predstave. Porodica Despić je kuću poklonila Gradu zajedno sa još jednim objektom u kojem je danas smješten Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti.

Na lijevoj obali Miljacke, na putu od Latinske ćuprije do sljedećeg mosta, na nekadašnjem trkalištu konja Atmejdan, otvoren je Muzički paviljon. Prvobitni Paviljon je izgorio 1941. godine kada se Sarajevo našlo pod Njemačkom okupacijom.

Put kroz otomansko Sarajevo završavamo na mjestu gdje se danas nalazi most Ćumurija. To je nekad bio drveni most, a metalni most je izgrađen 1886. godine od konstrukcije koja je služila za izgradnju pruge Bosanski Brod – Zenica. Ime je dobio po tome što su stanovnici na toj lokaciji istresali gar ćumura.

Novosti

Print Friendly